Koenraad Jacob en Tom De Boeck

We vragen veel data aan burgers, maar we geven die ook terug, op een intelligente manier

Het Departement WVG en het Agentschap Zorg en Gezondheid delen sinds kort één afdeling Beleidsinformatie en Data. “Sinds corona is het belang van een doordacht databeleid heel duidelijk. Dat mogen we nu zeker niet loslaten”, aldus afdelingshoofden Koenraad Jacob (Beleidsinformatie en Data) en Tom De Boeck (Eerste Lijn en Gespecialiseerde Zorg).

“Als je als overheid wil investeren in een goed databeleid, ten voordele van de maatschappij en de burger, dan is het belangrijk om de krachten te bundelen”, zegt Koenraad Jacob. Hij leidde tot voor kort de afdeling Beleidsinformatie bij het Agentschap Zorg en Gezondheid, maar stapte in juni over naar het Departement WVG, waar de gedeelde afdeling Beleidsinformatie en Data werd opgericht. “We willen alle technische knowhow en menselijke expertise samenvoegen en samen gaan voor één visie: onze organisaties ‘datagedreven’ maken en zoveel mogelijk informatie aan elkaar koppelen, in één uniforme omgeving, ten dienste van alle spelers in het zorg- en welzijnslandschap en de burgers.”

Tom De Boeck, die als afdelingshoofd Eerste Lijn en Gespecialiseerde Zorg vaak een beroep doet op de expertise van Koenraad Jacob en zijn team, knikt instemmend. “Al na enkele gesprekken bleek dat wij op dezelfde golflengte zitten als het gaat over data. Als overheid moet je investeren in het verzamelen van basisdata en enkele goede platformen, de rest volgt vanzelf. Dan is het ook niet nodig om telkens opnieuw het warme water uit te vinden. De coronacrisis is op dat vlak een echte eyeopener geweest. Wanneer we dringend data nodig hadden van de voorzieningen en ziekenhuizen, over personeelsbezetting en beschikbare bedden bijvoorbeeld, bleken die vaak niet voorhanden. Dat was een harde confrontatie met de realiteit. Anderzijds zou het verbazen hoeveel data we bij de administratie binnenkrijgen - jaarverslagen, Excel-bestanden, mailings - waar we amper iets mee (kunnen) doen. Het is dus heel duidelijk dat we nood hebben aan een overkoepelende visie én daadkracht om accurate data te verzamelen en er structureel mee aan de slag te gaan.”

ZorgAtlas

Een van de projecten waarmee Jacob al een tijdlang intensief bezig is, is de ZorgAtlas. “Het is de bedoeling dat we allerlei informatie over ons Vlaamse zorgaanbod - van het aantal gebruikers tot de kwaliteit - bundelen en omzetten in gebruiksvriendelijke kaarten. Zo ontstaat een atlas waarmee beleidsmakers, lokale besturen, datawetenschappers en burgers aan de slag kunnen.” Het potentieel is ongelofelijk, vervolgt De Boeck. “Als we data uit verschillende bronnen samenbrengen en met elkaar verbinden, kunnen we de zorgpaden van burgers veel beter opvolgen. Bovendien is de ZorgAtlas dynamisch, waardoor je heel snel evoluties ziet. Tijdens de vaccinatiecampagne werd dat mooi geïllustreerd: er was een intern dashboard met veel toeters en bellen, waardoor het beleid snel kon sturen. Maar ook een extern dashboard voor het publiek. Dat werd dagelijks geüpdatet, waardoor we snel accurate informatie ter beschikking konden stellen. En ook mooi meegenomen: doordat je kon zien in welke eerstelijnszones de vaccinaties sneller of trager verliepen, ontstond er wat gezonde concurrentie, waardoor er ineens toch werd versneld.”

"Met onze ZorgAtlas staan we plots heel ver: normaal was een traject van drie jaar voorzien, door Covid hebben we dat op drie maanden gedaan”

“Met onze ZorgAtlas staan we plots heel ver: normaal was een traject van drie jaar voorzien, door Covid hebben we dat op drie maanden gedaan. Daar mogen we zeker trots op zijn”, zegt Jacob. “Maar er zijn nog andere opdrachten. Data governance bijvoorbeeld: concrete afspraken en procedures over hoe je met data omspringt. Ook het opkrikken van de data-geletterdheid binnen de Vlaamse overheid is cruciaal. Niet alle medewerkers zien de mogelijkheden en begrijpen waarom het zo belangrijk is om zorgorganisaties en -gebruikers intensief te bevragen. Daarnaast is er nog het hele aspect van innovatie: dankzij artificiële intelligentie en ‘machine learning’ kunnen we data analyseren, hypotheses maken en verbanden leggen, ter ondersteuning van het beleid. En tot slot geloven we rotsvast in ‘population health & care management’: dankzij de data die we verzamelen in de ZorgAtlas, kunnen we de eerstelijnszones meer informatie geven over het welzijn en de (geestelijke) gezondheid van hun bevolking en subpopulaties. Als bepaalde zaken afwijken tegenover het gemiddelde, kan er meer worden geïnvesteerd in preventie, waardoor er op termijn ook veel kosten kunnen worden bespaard. We vragen veel data aan voorzieningen en burgers, maar we geven die ook terug, op een intelligente manier. Daarmee kan de levenskwaliteit van alle betrokkenen worden verhoogd.”

Privacy

Wat vaak als de grootste uitdaging wordt gezien als het over data science gaat, is privacy. Mag je zomaar data van voorzieningen en burgers verzamelen en delen? “Er zijn voldoende technieken om data te anonimiseren”, sust Jacob. “Op die manier kun je het gezondheids- en welzijnsparcours van een individu een heel leven opvolgen, zonder persoonlijke details te kennen. En met die data kunnen eerstelijnszones dan ook op een veilige, ethische manier aan de slag. Steeds meer mensen zijn weigerachtig om hun persoonlijke gegevens te delen met de overheid, maar ze doen dat wel zonder problemen met grote bedrijven als Amazon, Facebook of Bol.com. Terwijl de overheid er veel omzichtiger mee omspringt. Maar ik denk dat steeds meer burgers het belang van data beginnen te beseffen. De tijd is dus rijp om grote stappen te zetten op politiek en maatschappelijk niveau: geef Vlaanderen genoeg autonomie om de juiste informatie over haar burgers te verzamelen, zodat we ons beleid kunnen versterken. Vergelijk het met belastinggeld: mensen betalen voor een goed beleid. Ergens zijn data ook een middel om te betalen én om het beleid te verbeteren.”

“Als je als overheid transparant bent over wat je met data doet, en voorzichtig met informatie omspringt, is er veel vertrouwen”

Ook De Boeck kijkt met vertrouwen naar de toekomst. “Ik denk dat de meeste mensen bereid zijn om mee in dit dataverhaal te stappen. Als je als overheid transparant bent over wat je ermee doet, en voorzichtig met informatie omspringt, is er veel vertrouwen. Ik hoop in elk geval dat we de knowhow die is opgebouwd tijdens de coronacrisis niet zomaar weggooien. Iedereen is corona beu, maar de goede zaken moeten we vasthouden en verder versterken.”