Koen Devroey en Mattia De Pauw

STEK-buurtwerk ijvert ervoor dat iedereen krijgt waar hij recht op heeft

Mensen hebben sociale rechten. Recht op een menswaardig inkomen, recht op wonen, toegang tot hulp- en dienstverlening. Toch maakt meer dan de helft van de rechthebbenden geen gebruik van het leefloon, en slechts vier op de tien rechthebbenden nemen de Vlaamse huurpremie op. In Vlaanderen ontstonden er twaalf ‘STEKKEN’ vanuit het buurtwerk en eind 2019 besliste de Vlaamse Regering om in nieuwe STEKKEN te investeren. Hun doel? Dat iedereen krijgt waar hij recht op heeft.

Buurtwerk is niet nieuw. Een STEK – buurtwerk met een netwerk van organisaties om zich heen om mensen makkelijker toe te leiden naar hulp – is dat wel. Enkele jaren geleden ontstonden er verspreid over Vlaanderen verschillende STEKKEN. Elke STEK werkt anders, maar hun doel is hetzelfde. Onderbescherming aanpakken en meer mensen de kans geven om hun sociale rechten te laten gelden.

Ontmoetingsplekken

“Diensten zoals het OCMW, de VDAB, Centra voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) en mutualiteiten leveren goed werk om kwetsbare mensen te helpen. Maar hulp komt er vaak pas nadat mensen daar zelf om vragen en dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Niet iedereen weet waar hij recht op heeft en complexe regels en schaamte zorgen soms voor extra drempels”, zegt Koen Devroey van de afdeling Welzijn en Samenleving van het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin.

“Die drempels proberen STEKKEN weg te werken doordat het in de eerste plaats ontmoetingsplekken zijn waar mensen makkelijk binnenlopen. Een buurt- of dorpshuis, een sociaal restaurant, een ruilwinkel of een inloopcentrum. Alle mensen uit de buurt zijn welkom voor een koffie of een praatje. Bij problemen worden ze door vrijwilligers of sociale professionals op weg geholpen naar de juiste hulp- en dienstverlening, en ze kunnen er ook iets bijleren. Nederlands bijvoorbeeld, of hoe ze hun fiets kunnen herstellen of een computer of smartphone kunnen gebruiken”, vertelt Mattia De Pauw van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw en projectcoördinator van Buurtwerk Dinamo in Deurne-Noord.

“STEKKEN proberen drempels weg te werken doordat het in de eerste plaats ontmoetingsplekken zijn waar mensen makkelijk binnenlopen”

“Dat laatste is belangrijk, want steeds meer dienstverlening verloopt digitaal. Digitalisering biedt kansen, maar houdt ook risico’s in”, meent Mattia De Pauw. “Niet iedereen heeft een computer of smartphone of kan daar goed mee werken. Digitale dienstverlening kan tot meer onderbescherming leiden. Met workshops proberen we de digitale kloof te verkleinen. Daarnaast krijgt het buurtwerk door digitalisering en de afbouw van fysieke loketten ook meer vragen. Die proberen we op te vangen met activiteiten als ‘Koffie en Formulieren’ van het buurtwerk en het CAW, waarbij vrijwilligers en medewerkers mensen helpen met hun administratie.”

Vrijwilligers, professionals en buurtbewoners

In het buurtwerk werken vrijwilligers en sociaal werkers nauw samen. “Mensen die geregeld over de vloer komen, willen vaak helpen. Door ze in te schakelen, erkennen we hun talenten en voelen ze zich nuttig. Ze hebben een duidelijke, begrensde rol en ze zijn complementair aan onze professionals die het buurtwerk trekken”, legt Mattia De Pauw uit. “In de STEK werken sociaal werkers van verschillende organisaties samen om mensen goed toe te leiden naar specifieke hulp. Wij werken onder meer samen met het OCMW, het CAW, het Huis van het Kind, scholen, mutualiteiten en vakbonden. En we nemen de tijd om mensen goed door te verwijzen. We luisteren echt naar hun verhaal, alleen zo kan je achterhalen welke noden er zijn.”

“Bezoekers gaan in de STEK ook met professionals aan de slag met ideeën en oplossingen die de dienstverlening zouden kunnen verbeteren. Ze denken bijvoorbeeld na over hoe meer sociale rechten automatisch toegekend kunnen worden opdat meer mensen er aanspraak op maken. Bezoekers ondernemen actie en overleggen met lokale politici en instanties over structurele veranderingen die de wijk en de buurtbewoners ten goede komen. Op die manier zijn STEKKEN niet alleen plekken waar je kan ontmoeten en leren, maar zijn het ook broedplaatsen voor meer sociale bescherming”, zegt Mattia De Pauw.

1,5 miljoen euro voor nieuwe STEKKEN

Eind 2019 besliste de Vlaamse regering om 1,5 miljoen euro te investeren in de uitbreiding van nieuwe STEKKEN. “Onderzoek toont aan dat STEKKEN werken, dat ze kwetsbare mensen uit hun isolement kunnen halen en bijdragen aan de strijd tegen uitsluiting, armoede en onderbescherming. Met het extra geld wil de minister van Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding Wouter Beke de STEK-werking daarom uitbreiden”, zegt Koen Devroey.

“Het geld is bedoeld om nieuwe STEKKEN op te starten. Om ze daarna werkend te houden, zijn er ook inspanningen nodig van lokale besturen. Bij het lokaal sociaal beleid, waarin een regierol is weggelegd voor lokale besturen om de grondrechten van hun burgers te garanderen, staat het aanpakken van onderbescherming hoog op de agenda”, besluit Devroey.

De STEKKEN ontstonden vanuit de praktijk van Samenlevingsopbouw, met steun van SAM, Steunpunt Mens en Samenleving.