Hans Dominicus

Justitiehuizen slaan bruggen tussen justitie, welzijn en zorg

Het decreet over de justitiehuizen van april 2019 verankert voor het eerst de werking van de afdeling Justitiehuizen in al haar facetten en benadrukt haar brugfunctie. Volgens Hans Dominicus, afdelingshoofd Justitiehuizen van het Departement WVG, geeft het decreet ook erkenning aan het werk dat de justitiehuizen en het Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht de voorbije jaren deden.

De justitiehuizen ontstonden in de nasleep van de zaak-Dutroux, als onderdeel van het toenmalige ministerie van Justitie. Ze moesten mee de kloof tussen burgers en justitie verkleinen. De zesde staatshervorming bracht ze in 2015 – samen met het Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht (VCET) – onder bij het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van de Vlaamse overheid.

“De Vlaamse justitiehuizen werken uiteraard nog steeds nauw samen met hun federale partners, zoals de parketten, de rechtbanken en de gevangenissen”, vertelt Hans Dominicus. “Het federale wetgevende niveau bepaalt nog altijd de alternatieve maatregelen en straffen, de rechter past ze toe en de Vlaamse justitiehuizen en het VCET staan in voor de uitvoering en opvolging. De justitiehuizen en het VCET zijn dus een schakel in de keten van opsporing, berechting en strafuitvoering.”

Verschillende opdrachten

De justitiehuizen hebben verschillende opdrachten. “Naast het toezicht op de voorwaarden van daders en de begeleiding en opvolging van justitiabelen, hebben de justitiehuizen ook de opdracht om slachtoffers bij te staan tijdens de gerechtelijke procedure. Daarnaast kunnen justitieassistenten in burgerrechtelijke zaken advies geven aan de familierechter over bijvoorbeeld de verblijfsregeling van de kinderen, de uitoefening van het ouderlijk gezag of het recht op persoonlijk contact van grootouders met hun kleinkinderen”, legt Hans Dominicus uit.

“Momenteel gaat het grootste aandeel van het werk van de medewerkers naar de uitvoering en opvolging van gemeenschapsgerichte straffen en maatregelen zoals onder meer elektronisch toezicht, probatie en werkstraffen. Net als in de meeste Westerse landen worden alternatieve straffen en maatregelen als reactie op criminaliteit ook in ons land steeds belangrijker. Wat logisch is”, vindt Hans Dominicus, “want ze zetten in op het voorkomen van recidive, de positie van slachtoffers, en ook de zinvolheid van de straf – voor daders, slachtoffers en de maatschappij – wordt bekeken, waardoor ze efficiënter kunnen zijn dan een gevangenisstraf.”

Brugfunctie

In 2019 werd de werking van de justitiehuizen voor het eerst verankerd in een decreet. Dat decreet benadrukt ook de brugfunctie van de justitiehuizen tussen welzijn, hulpverlening en justitie. Justitieassistenten volgen daders op die vrij zijn onder voorwaarden, verwijzen eventueel door naar specifieke hulpverlening en helpen bij de re-integratie.

“Doorgedreven samenwerking en afstemming tussen justitie, politie, hulpverleners en lokale besturen zien we ook in de ‘ketenaanpak intrafamiliaal geweld’ en de Family Justice Centers, waarbij er nauw wordt samengewerkt om gezinsgeweld en kindermishandeling samen aan te pakken. Alleen door samenwerking kunnen gezinnen waar meerdere problemen zijn – zoals armoede, verslaving, problemen met huisvesting of opvoeding – echt geholpen worden”, zegt Hans Dominicus.

“Netwerken van justitie, politie, welzijn en zorg zijn essentieel om de re-integratie tot een goed einde te brengen”

“Het uitbouwen en opvolgen van sectoroverschrijdende netwerken waar justitie, politie, welzijn en zorg elkaar kruisen is essentieel om problemen aan te pakken en de re-integratie tot een goed einde te brengen. En in de toekomst zal het belang van zulke netwerken alleen maar toenemen”, meent Dominicus. “Het is dan ook een goede zaak dat die opdracht expliciet werd opgenomen in het decreet. Samenwerken met partners en andere actoren zit in het DNA van onze afdeling. Er zijn natuurlijk nooit garanties op een goed resultaat; het blijft werken met mensen. Maar door te vertrekken van de basisprincipes die nu ook in het decreet zijn opgenomen, door verder wetenschappelijk onderzoek en door permanent te innoveren, kunnen we een essentiële rol blijven spelen.”

Bijkomende middelen

De komende jaren zullen de justitiehuizen nog groeien. Zuhal Demir, de nieuwe Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, trekt alvast zes miljoen euro extra uit in 2020 om onder andere meer justitieassistenten aan te werven en hun takenpakket verder uit te breiden. Slachtoffers kunnen daarmee nog beter bijgestaan worden, en justitieassistenten gaan bijvoorbeeld voortaan ook daders van huiselijk geweld begeleiden die een tijdelijk huisverbod opgelegd krijgen. De modernisering van de strafuitvoering loopt verder en de justitiehuizen mogen niet achterblijven.

“Niet alleen de opdrachten en het personeel van de justitiehuizen breiden uit, er zullen ook nog extra antennes en lokale afdelingen van de justitiehuizen komen”, vult Hans Dominicus aan. “Dat voorziet het decreet. Met de antennes in Asse en Halle werden de eerste stappen gezet om de lokale verankering van de justitiehuizen verder te versterken. Justitiehuizen, die justitie toegankelijker moeten maken, moeten immers bereikbaar zijn voor burgers over heel Vlaanderen.”