Peggy Janssens en Mourad Toubadie

Met VIA6 ligt een héél ambitieus plan op tafel

In 2020 werd druk onderhandeld over het nieuwe Vlaams Intersectoraal Akkoord, met afspraken over onder meer koopkracht en personeel. En ook op die onderhandelingstafel drukte corona haar stempel, vertellen beleidsmedewerkers Peggy Janssens en Mourad Toubadie

De VIA-akkoorden – kort voor ‘Vlaams Intersectoraal Akkoord’ – kennen al een behoorlijk lange traditie, vertelt Peggy Janssens. “De Vlaamse regering en de sociale partners uit de social-/non-profitsectoren sluiten meerjarige akkoorden over onder meer koopkracht, arbeidskwaliteit en personeel. Het eerste akkoord, VIA1 dus, werd al afgesloten in 1998, de huidige onderhandelingen gaan over VIA6. En die zijn heel belangrijk. Het gaat namelijk om heel wat verschillende sectoren (diensten voor gezinszorg, welzijns- en gezondheidssector, socio-culturele sector, revalidatieziekenhuizen, ouderenzorg, enzovoort) waar de werkomstandigheden behoorlijk zwaar zijn, maar de verloning niet altijd even aantrekkelijk is. Met de VIA-akkoorden proberen de regering en sociale partners de sector zo aantrekkelijk mogelijk te maken, onder meer om ‘concurrentie’ met de federale zorg- en gezondheidssector te vermijden. En om de sociale vrede te bewaren: als deze sectoren op straat komen of staken, heeft dat meteen een grote impact op de samenleving.”

Bij deze onderhandelingen zitten drie partijen rond de tafel, vertelt Janssens. “Er is de overheid, die voor de financiering zorgt. Maar omdat het over zoveel verschillende sectoren gaat, zijn álle Vlaamse ministers – op die van Mobiliteit na – erbij betrokken. Je kunt je dus wel voorstellen dat het behoorlijk complex is om iedereen op één lijn te krijgen. Daarnaast zijn er de werkgevers uit al die sectoren, zowel privaat als publiek. En ten slotte de vakbonden. Doorgaans zitten er toch een veertigtal mensen rond de tafel. In 2020 betekende dat dus: zeer lange en intensieve Teams-vergaderingen.” De eerste verkennende gesprekken vonden net na de zomer plaats: de sociale partners legden hun eisen neer en de Vlaamse Regering boog zich daarover. “Maar in november kwam alles in een stroomversnelling”, vertelt Mourad Toubadie. “Toen kondigde de federale regering aan dat er 200 miljoen euro extra steun zou komen voor het ziekenhuispersoneel, dat door de tweede coronagolf opnieuw onder zware druk stond. Maar dat gold natuurlijk ook voor het personeel in de Vlaamse zorg- en welzijnssector. Vooral bij de woonzorgcentra – die het tijdens de tweede golf zéér moeilijk hadden – waren de verwachtingen hooggespannen.”

Grote lijnen

Corona heeft absoluut een stempel gedrukt op de VIA-onderhandelingen, beaamt Janssens. “Enerzijds ging het wat makkelijker en sneller: door corona werden bestaande problemen ineens extra zichtbaar, waardoor er vanuit de regering ook meer animo was om stappen te ondernemen. Iederéén besefte dat er snel iets moest gebeuren en dat de onderhandelingen geen maanden mochten aanslepen, zoals vroeger vaak het geval was. Maar anderzijds wilde niemand dat corona té zwaar zou doorwegen op het debat: zo’n VIA-akkoord loopt over meerdere jaren, het moet dus ook haalbaar (en betaalbaar) blijven na corona. Bovendien verliepen de onderhandelingen soms wat moeizamer: zoals gezegd moest alles virtueel gebeuren, via Teams, waardoor het moeilijker was om iedereen aan het woord te laten en je ook de lichaamstaal en het fysieke contact miste.”

“Iederéén besefte dat er snel iets moest gebeuren en dat de onderhandelingen geen maanden mochten aanslepen”

Eind november werd een globaal kaderakkoord vastgelegd, met de plannen voor de verschillende sectoren in zeer grote lijnen. Nu krijgen heel wat concrete deelakkoorden nog verder vorm, vertelt Janssens. “Voor de zorg- en welzijnssectoren is er bijvoorbeeld al een deelakkoord over de koopkracht. Maar voor de andere sectoren moet dat nog uitgewerkt worden. En ook over het hoofdstuk ‘kwaliteit’ moet nog voor elke sector een deelakkoord worden beklonken. Bij VIA5 werd destijds alles in één keer afgerond, waardoor het een document van 75 bladzijden was. Nu is er al een kort document, maar zijn er dus nog heel wat verdere stappen nodig.”

Grootste budget ooit

Want naast het inhoudelijke aspect, moeten ook de budgetten natuurlijk nog verdeeld worden, legt Toubadie uit. “Het algemene budget ligt wel al vast: jaarlijks zal 577 miljoen euro worden voorzien. Een belangrijk deel daarvan zal naar het nieuwe verloningssysteem gaan: de beginlonen zullen verhoogd worden en ze zullen trager, maar langer stijgen gedurende de loopbaan. Het is de bedoeling om voor alle sectoren min of meer gelijke barema’s te creëren, om onderlinge concurrentie te vermijden. Maar het duurt wel even om dat nieuwe systeem volledig uit te rollen. In afwachting daarvan zijn er al wat kleinere maatregelen genomen, zoals de veelbesproken consumptiecheque. Dat was vooral een antwoord op de federale maatregelen: de sociale partners aan Vlaamse zijde wilden iets gelijkaardigs.” Het wordt in elk geval nog een druk jaar, besluit Janssens. “Er ligt een heel ambitieus plan op tafel, en nooit eerder werd zo’n groot budget vrijgemaakt. Maar alles correct verdelen en uitrollen, wordt nog een grote uitdaging.”

Op 22 december 2020 en op 15 januari 2021 werden deelakkoorden gesloten. Het definitieve akkoord werd gesloten op 30 maart.