Henk Van Hootegem en An Van Cauwenberghe

De dialoog met kwetsbare groepen is cruciaal

Voor kwetsbare gezinnen kwam de coronacrisis als een extra zware klap. Om hun noden niet uit het oog te verliezen, werd een taskforce in het leven geroepen, vertellen Henk Van Hootegem (Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting) en beleidscoördinator An Van Cauwenberghe.

“Toen we enkele weken ver in de coronacrisis waren, werd snel duidelijk dat er voor kwetsbare groepen veel extra uitdagingen waren. De Vlaamse regering besloot om de dialoog met die groepen aan te gaan en heel kort op de bal te spelen”, vertelt beleidscoördinator An Van Cauwenberghe. In april werd de Taskforce Kwetsbare Gezinnen opgericht, vult Henk Van Hootegem aan, coördinator van het Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting. “Die bestond uit twee delen: een stakeholdersoverleg dat voorstellen uitwerkte en een interkabinettenwerkgroep die deze voorstellen beoordeelde en voorlegde aan de Vlaamse Regering. Omdat wij vanuit het Steunpunt veel ervaring hebben rond overleg, werd ons gevraagd om het stakeholdersoverleg te organiseren. Dat was een heel intense periode: onze eerste vergadering was eind april en tot de zomervakantie kwamen we wekelijks samen. Een twintigtal organisaties die kwetsbare groepen vertegenwoordigen, werd uitgenodigd om hun ervaringen op het terrein te delen en voorstellen te doen. Op basis daarvan maakten wij telkens een overzichtsnota, die dan aan het kabinet van de coördinerende minister voor Armoedebestrijding werd overgemaakt.”

Binnen alle levensdomeinen kwamen pijnpunten naar voren, vertelt Van Hootegem. “Neem nu het thema werk. Vanuit de overheid kwamen er verschillende maatregelen voor mensen met inkomensverlies, denk maar aan technische werkloosheid. Maar voor mensen in structurele armoede was het ook extra moeilijk, zelfs al leden zij niet aan onmiddellijk aanwijsbaar inkomensverlies. Er zijn bijvoorbeeld veel mensen die aan vrijwilligerswerk doen en zo een vrijwilligersvergoeding en een gratis maaltijd krijgen. Die noodkreet leidde er mee toe dat in Vlaanderen voor mensen met een laag inkomen een premie werd voorzien via het Groeipakket.” Maar ook de zogenaamde “hamsterwoede” speelde een rol, vertelt Van Cauwenberghe. “De goedkope producten waren in het begin van de crisis vrijwel onmiddellijk uitverkocht. Dat is een wezenlijk probleem voor mensen die met weinig middelen moeten rondkomen. Daarnaast zijn er nog talloze voorbeelden. Zo zagen we niet alleen een coronagolf, maar ook een ‘digitale golf’: voor kwetsbare mensen, die vaak geen computer of internet hebben, was het heel moeilijk om daarop mee te surfen. Daarom vonden we het ook zo cruciaal om zéér toegankelijk te communiceren, niet alleen digitaal. Dat gebrek aan digitale middelen speelde natuurlijk ook een rol bij het afstandsonderwijs en bij digitale dienstverlening. Maar er waren ook kleine zaken waar je minder snel aan denkt: tijdens de eerste lockdown waren bijvoorbeeld ook de wasserettes gesloten, wat heel zwaar is als je thuis geen wasmachine hebt.”

Stoepbezoeken

“Mensen in armoede hebben sowieso al vaker een beperkt netwerk en door de lockdown viel dat grotendeels weg”

Een ander aandachtspunt voor kwetsbare groepen was het risico op isolement. “Mensen in armoede hebben sowieso al vaker een beperkt netwerk en door de lockdown viel dat grotendeels weg. Heel wat mensen verdwenen ook van de radar van hulpverleners”, legt Van Cauwenberghe uit. “Die bezorgdheid was een belangrijke reden voor onze projectoproep ‘outreachend bereiken van mensen in armoede’ in het najaar van 2020: we boden financiële ondersteuning aan organisaties die outreachend en vindplaatsgericht inspeelden op de noden van deze kwetsbare groep. Dat wekte zeer veel interesse: er kwamen 129 aanvragen en uiteindelijk hebben we 75 organisaties kunnen ondersteunen, met een budget van in totaal 4 miljoen euro. De meeste projecten zijn begin dit jaar opgestart en lopen gemiddeld één jaar. Ze zijn heel divers: er zijn organisaties die rondtrekken met een soepkar en zo het gesprek op gang proberen te trekken, andere doen stoepbezoeken, er is een project rond ‘Samen tuinen’, er zijn buddyprojecten, er zijn cursussen om te leren omgaan met spanning en frustratie, enzovoort.”

In de zomervakantie lag het stakeholdersoverleg stil, maar in het najaar werd beslist om opnieuw op te starten, vertelt Van Hootegem. “We werden geconfronteerd met de tweede golf en ook de vaccinatiestrategie kreeg stilaan vorm. Ook daarbij is het zéér belangrijk om extra aandacht te hebben voor groepen in precaire situaties. Het wordt een grote uitdaging om hen te bereiken. Vanuit het Steunpunt pleiten we ervoor om deze groepen zo veel mogelijk extra te ondersteunen – naar de vaccinatiecentra toe maar ook outreachend, via mobiele teams – en te communiceren op maat, in samenwerking met lokale organisaties.” Ook in 2021 zijn er dus nog tal van uitdagingen. Maar ook het structurele beleid rond armoedebestrijding mag niet vergeten worden, benadrukt Van Cauwenberghe nog. “Eenmaal deze gezondheidscrisis is gaan liggen, zullen we nog lang met de gevolgen geconfronteerd worden. Het zal belangrijk zijn de vinger aan de pols te blijven houden.”