Erwin Daenen en Annick Deblauwe

Heel wat geplande acties rond mentaal welzijn kwamen er sneller door corona

Corona heeft een zware stempel gedrukt op 2020. Om de impact op ons mentaal welzijn te verlichten, was er het actieplan “Zorgen voor Morgen”, vertellen beleidsmedewerkers Erwin Daenen en Annick Deblauwe.

Tijdens de eerste lockdown, in maart 2020, pikten experts al snel signalen op over de weerslag op ons psychische welzijn, vertelt beleidsmedewerker Erwin Daenen. “Het sociale leven en de normale hulpverlening vielen stil, mensen voelden zich eenzaam, ze vreesden voor hun job en financiële moeilijkheden, … Minister Beke heeft toen een groep experts samengeroepen, die een reeks maatregelen voorstelden. Dat werd het actieplan Zorgen voor Morgen, dat ik samen met beleidsmedewerker Loes Houthuys coördineerde. Een zeer pittige periode: in die eerste maanden kwamen we drie keer per week samen. Maar er zijn zeer mooie plannen en projecten uit ontstaan. Daar waren nieuwe maatregelen bij, maar ook geplande beleidsacties die door corona – en de middelen uit het coronafonds – vroeger werden uitgevoerd. Zo was er de uitbreiding van de OverKop-huizen, van vijf naar zestien, en van de Kindreflex, om maar twee voorbeelden te noemen.”

“Op meer dan 100 plaatsen in Vlaamse gemeenten zijn nu ‘troostplekken’ ingericht voor mensen die afscheid moesten nemen van hun geliefde”

Een van de bekendste overheidscampagnes uit de prille coronatijd was ‘check check check’, een snelle manier om iedereen de hygiënische basisregels bij te brengen. “Maar er was ook nood aan ‘mentale hygiëne’, dus koppelden wij er vanuit het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin vrij snel de ‘check check check jezelf’-campagne aan vast”, vertelt Daenen. “Daar hoorde een website bij, maar bijvoorbeeld ook affiches en Instagram Live-sessies, specifiek op jongeren gericht. Een succesvolle actie, gericht op de brede bevolking. Er waren ook heel wat maatregelen voor specifieke doelgroepen, zoals de na(ast)bestaanden van coronapatiënten. Zo kwam de organisatie Ferm op de proppen met ‘troostplekken’, waarvoor ze ook een subsidie kregen. Op meer dan 100 plaatsen in Vlaamse gemeenten zijn nu bijzondere plekjes ingericht waar mensen die afscheid moesten nemen van hun geliefde, heen kunnen om te rouwen en troost te zoeken.”

De ZorgSamen

Een deel van de maatregelen uit het “Zorgen voor Morgen”-actieplan is specifiek gericht op zorgverleners, vertelt beleidsmedewerker Annick Deblauwe, die actief meewerkte aan de projectgroep psychosociaal welzijn onder de Taskforce COVID-19 Zorg, die wordt gecoördineerd door Karine Moykens. “Een mooi voorbeeld van acties die door deze projectgroep zijn ondernomen, is het online platform De ZorgSamen. Daar worden heel wat tips & tricks gedeeld voor de mentale ondersteuning van personeel uit de zorg- en welzijnssector en mantelzorgers. Vanuit De ZorgSamen wordt ook regelmatig gepeild naar het mentale welzijn van deze doelgroep via een online enquête. Maar je vindt er ook de ‘zorgscreener’, een instrument waarmee je kunt peilen naar je eigen gedachten en gevoelens, met een vragenlijst die zich aanpast aan je eerdere resultaten. Als je ‘rood’ scoort, krijg je als tip om te praten met een professionele hulpverlener. Als je dat wil, kun je zelfs je gegevens achterlaten, zodat je gecontacteerd wordt door de preventiedienst op je werk. Al worden ook verschillende andere opties meegegeven. Maar zo wordt de drempel naar hulp toch alweer een stuk lager.”

Een ander mooi initiatief is de hulp voor nabestaanden van het CAW (Centrum Algemeen Welzijnswerk), vertelt Deblauwe. “Wie een dierbare verliest gaat door een heel moeilijk proces en in coronatijden komt het verdriet vaak nog scherper binnen. Het CAW had al langer een aanbod van gratis psychosociale begeleiding. Maar nu is dat veel breder bekendgemaakt, onder meer in alle woonzorgcentra en bijvoorbeeld ook bij begrafenisondernemers. Bij het CAW kan iedereen – nabestaanden, maar dus ook hulpverleners – gratis en op een toegankelijke manier hulp krijgen van professionals. Een aanbod dat terecht wat extra aandacht heeft gekregen.”

Snel schakelen

In de eindejaarsperiode van 2020 –  die voor velen nog donkerder en eenzamer was dan anders – werd ook de campagne “Blijf praten” gelanceerd. Mensen werden aangemoedigd om te blijven praten met hun naaste omgeving. Maar omdat dat niet voor iedereen mogelijk is, werden ook de verschillende Vlaamse hulplijnen nog eens extra gepromoot. “Een aantal van die hulplijnen kreeg versterking, wat zeker welkom was. Want ze zagen al tijdens de eerste lockdown vrij snel een stijging van het aantal oproepen”, vertelt Daenen. “De campagne in december was ook heel breed: er waren affiches op maat van elke doelgroep – van een lege kapperszaak tot een lege voetbalkantine – maar ook spots op televisie én filmpjes op sociale media, met BV’s als Pommelien Thijs en Erhan Demirci.” Ook nieuw is dat enkele hulplijnen nu rechtstreeks kunnen doorverwijzen naar andere hulp. “Als iemand naar Tele-Onthaal belt en er duidelijk een groter probleem is, wordt gevraagd of hij extra hulp wil. De medewerker van Tele-Onthaal kan die hulpvraag heel eenvoudig doorspelen naar de centra voor geestelijke gezondheidszorg, die dan rechtstreeks contact opnemen met de persoon in kwestie. Dat was zo’n maatregel die al langer op de planning stond, maar er door corona sneller is gekomen. Dat was een van de lichtpuntjes uit 2020: bij hoge nood kon er plots heel snel geschakeld worden.”