Joost Bronselaer en Marianne Claeys

Samenspraak versterkt de relatie tussen mantelzorgers, cliënten en zorgverleners

Veel zorg in Vlaanderen wordt gegeven door mantelzorgers: partners, kinderen, ouders, familie of vrienden. Om de relatie tussen mantelzorgers, cliënten en professionele zorgverleners te versterken, werd het instrument Samenspraak ontwikkeld door het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Joost Bronselaer van de afdeling Beleidsinformatie, Communicatie en Kennis, en Marianne Claeys van Similes, een vereniging voor familieleden en naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid, leggen uit hoe Samenspraak tot stand kwam.

“De aanleiding voor het onderzoek was de vaststelling dat de communicatie en samenwerking tussen cliënt, mantelzorger en hulpverlener niet altijd van een leien dakje loopt”, legt Joost Bronselaer uit. “In een studie die we recent zelf uitvoerden zien we dat een kwaliteitsvolle relatie tussen mantelzorger en hulpbehoevende samenhangt met minder persoonlijke belasting of negatieve emoties. Goede samenwerking in een zorgsituatie biedt aan de betrokken actoren voordelen. In het Vlaams mantelzorgplan werd daarom voorzien om hierover een actieonderzoek op te zetten. Het doel was om een instrument te ontwikkelen dat de samenwerking tussen de betrokken actoren in zorgsituaties vergemakkelijkt. Het uiteindelijke resultaat is de ‘Samenspraakfiche’ waarbij een handleiding en een onderzoeksrapport horen. Om daartoe te komen, bekeken de onderzoekers wat er al bestond aan instrumenten, hebben ze experten beluisterd, en focusgroepen georganiseerd met cliënten, mantelzorgers en hulpverleners.”

“Het instrument bevat acht inhoudelijke thema’s waarin tal van zorgaspecten aan bod komen. Al die topics zijn belangrijk voor een evenwichtige zorgsituatie maar te vaak worden ze als vanzelfsprekend beschouwd”, vertelt Joost Bronselaer. “Als je die dan in een lijst bij elkaar brengt, en een mantelzorger erover gaat nadenken, kunnen er problemen, maar ook verbeterpunten naar boven komen. Niet alleen de mantelzorger zelf, maar ook de andere betrokken partijen uit een zorgsituatie vullen de fiche bij voorkeur in. In een daaropvolgend gesprek kan ieder zijn eigen aandachtspunten inbrengen en is het ook de bedoeling om tot zorgafspraken te komen waar iedereen zich in kan vinden.”  

Marianne Claeys, zelf al ruim 30 jaar mantelzorger, was een van de testpersonen. Als voorzitter van Similes Regio Gent ijverde ze al langer voor een instrument als Samenspraak. “In Nederland bestaat zoiets al langer, ik gebruikte zelf al eventjes de Nederlandse Triadekaart. Maar ik ben zeer blij dat Samenspraak nu bij ons beschikbaar is.” De man van Marianne heeft een zware psychische kwetsbaarheid en zij moest dertig jaar geleden al stoppen met werken om voor hem te kunnen zorgen. “Ik heb aan den lijve ondervonden dat de relatie tussen mantelzorgers en professionele hulpverleners soms heel stroef loopt, zeker in de psychiatrie. Toen mijn man voor het eerst werd opgenomen, kregen zowel hij als ik geen enkele vorm van informatie. Bij de tweede opname stond ik erop om een gesprek te krijgen, en pas na lang aandringen mocht ik samen met hem naar de psycholoog. En ook nadien kwamen we gelukkig bij psychiaters en psychologen terecht die openstonden voor gesprekken met de partner van hun patiënt. Maar je moet zéér mondig zijn als mantelzorger.”

“Samenspraak zorgt voor meer rust in crisissituaties, zowel voor de mantelzorger als voor de patiënt”

Samenspraak komt ook vooral in crisissituaties van pas, vindt Marianne Claeys: “Een crisis is nooit makkelijk, maar het helpt toch als bepaalde dingen vooraf op papier vastgelegd zijn. Iemand laten opnemen is soms moeilijk, omdat er soms uitvluchten gezocht worden: wie gaat er dan ondertussen de huur betalen, wie zorgt voor mijn hond? Als dat op voorhand allemaal vastligt, maakt het dat minder lastig. Er zal nog altijd discussie zijn, maar je kan verwijzen naar wat overeengekomen en genoteerd is in Samenspraak. Het geeft iets meer rust in een crisissituatie. Samenspraak geeft een goed overzicht, het is een prima leidraad, en maakt ook dat je je als mantelzorger meer gewaardeerd voelt.”

“Mijn man had er aanvankelijk moeite mee om allerlei ‘vanzelfsprekende’ informatie in te vullen. Maar toen ik hem confronteerde met het hoofdstukje ‘toekomstige zorg’, ging hij toch twee keer nadenken. Wie zou voor hem zorgen en alles regelen, als ik er op een dag niet meer ben? Van welke dienst komt de familiehulp, wat is de code van de bankkaart? We hebben de fiche samen ingevuld als voorbereiding en zijn tot een mooi en duidelijk resultaat gekomen na een gezamenlijk gesprek met de psychologe. Samen kom je, als evenwaardige partners, tot een overeenkomst waarin alle taken besproken en vastgelegd worden. Het gaf mij als mantelzorger duidelijkheid en rust.”

Samenspraak is terug te vinden op de website van het Expertisecentrum Mantelzorg