Hannah Bohez en Dieter Durnez

Met vzw O2 gaan we voor minder CO2

Een tweetal jaar geleden ondertekenden het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, acht koepelorganisaties in de zorg en het Vlaams Energiebedrijf (VEB) het klimaatengagement. Daarin beloven ze – onder andere – 2,09% energie te besparen per jaar, nieuwbouw bijna energie-neutraal (BEN) te maken vanaf 2018 en gratis energiescans aan te bieden aan zorgvoorzieningen. Hannah Bohez van VIPA is een van de coördinatoren van het Klimaatfonds. Dieter Durnez is adjunct-directeur van vzw O2 die een voorziening voor bijzondere jeugdzorg organiseert. Zij leggen uit hoe de eerste energiescans praktisch in hun werk gingen.  

“We gingen in zee met het Vlaams Energiebedrijf omdat ze veel expertise in huis hebben”, legt Hannah Bohez uit. “We kozen ervoor om de voorzieningen zo onderbouwd mogelijk de energiebesparende ingrepen te laten uitvoeren. Het gebouwenpatrimonium van WVG is zo uiteenlopend: kinderdagverblijven, woonzorgcentra, ziekenhuizen, instellingen voor jeugdhulp… Een aanpak op maat was nodig, en de scans waren een goede manier om de noden per gebouw te bepalen. In 2018 werden een kleine duizend scans uitgevoerd. De grootste noden die vastgesteld werden, waren vernieuwing van de stookplaatsen, dakisolatie, verlichting en zonnepanelen.”

Een van de eerste scans werd uitgevoerd bij het onthaal-, observatie-, en oriëntatiecentrum (OOOC) van de vzw O2. “Zoals veel voorzieningen hebben we een historische link met een kloosterorde”, vertelt Dieter Durnez. “Een deel van onze gebouwen maken deel uit van een oud klooster. Dat zijn vaak ruime gebouwen, maar zonder ingrepen vreten ze energie. Zes of zeven jaar geleden werden die al gedeeltelijk gerenoveerd met steun van VIPA. Desondanks tekenden we toch nog in voor een energiescan. We schrokken ervan hoeveel mogelijkheden er toch nog waren om energie te besparen. Die energiescans kosten normaal gezien ook redelijk wat geld, en dat stond niet bovenaan ons prioriteitenlijstje mocht er geen actie van VIPA geweest zijn. Nu hebben we wel de mogelijkheid om dat te doen en dat was een hefboom voor heel wat nieuwe initiatieven. Zelfs een aantal zaken waar ik nog nooit van gehoord had, bijvoorbeeld de installatie van een hotfillmachine voor de was. Dan wordt het warme water voor de bestaande wasmachine vooraf opgewarmd op basis van aardgas, en niet op basis van elektriciteit in de wasmachine zelf.”

Duurzame ingrepen vallen niet uit de boot

“Het engagement is dat we alle ingrepen met een terugverdientijd minder dan vijf jaar sowieso uitvoeren”, zegt Dieter Durnez. “Maar we tekenden ook in voor ingrepen waarvan de terugverdientijd langer dan vijf jaar is, zoals de installatie van dubbel glas, thermostatische kranen op de verwarming in de kamers, en zolderisolatie. Die zaken stonden al op ons verlanglijstje, maar vaak komen ze door dringende zaken toch niet bovenaan de prioriteitenlijst. Duurzame ingrepen vallen dan soms uit de boot, maar nu gaan we deze toch uitvoeren.”

“Met de energiescans promoten we zeker ook duurzame ingrepen op lange termijn. We focussen niet alleen op het ‘laaghangend fruit’ dat snel winst oplevert”

“Er komt heel veel op de zorgvoorzieningen af op dit moment”, verklaart Hannah Bohez. “Hoe bewust ze zich ook zijn van het klimaat, het is niet hun hoofdprioriteit. Hun prioriteit is zorg, en daarmee zitten ze vaak al voldoende met de handen in het haar. Dus we hebben het kader zo ondersteunend mogelijk gemaakt. Zowel op vlak van kennis als financieel, als bij de uitvoering toe.”

Zo eenvoudig mogelijk

“De scans worden uitgevoerd door een studiebureau”, vertelt Hannah Bohez. “Daarbij hebben we ook geprobeerd de administratie zo eenvoudig mogelijk te maken. Idem voor de financiële kant van de zaak: voorzieningen moeten enkel hun factuur opsturen, en wij doen de rest.” “Dat kan ik bevestigen”, zegt Dieter Durnez. “Het verslag van de scan zelf was ook echt in mensentaal opgesteld. De belangrijke zaken om weloverwogen keuzes te kunnen maken, zijn de terugverdientijd en de investeringskost en de subsidies die er tegenover staan. Het is fijn te weten dat je objectieve info krijgt van een studiebureau, want van een aannemer kan je daar niet altijd van op aan. Dat maakte het voor ons makkelijk te beslissen. Klaardere taal kan je niet hebben. Het maakt dat het geen ‘avontuur’ is: je weet goed waar je aan toe bent.”

“Ook voor de uitvoering zijn er raamcontracten voorzien door het Vlaams Energiebedrijf”, vult Hannah Bohez aan. “Ook daar word je weer ‘ontzorgd’ wat de administratie betreft. Het neemt een deel van de papierwinkel weg. Zaken met lange terugverdientijd, zoals vloerisolatie, worden vaak op de lange baan geschoven. Toch proberen we die ingrepen ook te promoten. We willen eerst zorgen dat er minder energie verbruikt wordt, en daarna pas de energie die toch nog nodig is op een duurzame manier opwekken. Dus niet alleen focussen op laaghangend fruit.”

En hoe ziet de toekomst eruit? “We gaan door tot de middelen die ons toegekend zijn, op zijn”, antwoordt Hannah Bohez. “Daarna is het afwachten wat de nieuwe legislatuur ons brengt, maar we vermoeden dat klimaat toch een prioriteit zal blijven en dat we deze acties ook in de nabije toekomst gaan kunnen verderzetten. Tot nu toe heeft 8% van de voorzieningen ingetekend op de energiescans. Eind 2018 betekende dat 855 energiescans, goed voor 14,17 miljoen besparing aan energiekosten per jaar. Omgerekend is dat goed voor een besparing van 2,09% energie per jaar, of 27% tegen 2030. Maar er is dus binnen zorg en welzijn nog veel potentieel om nog meer zorg te dragen voor het klimaat.”